Oprócz badań podstawowych, prowadzonych w ramach jednostek wydziałowych UMCS, pracownicy UMCS podejmują bezpośrednią współpracę z instytucjami naukowymi, gospodarczymi i administracyjnymi w kraju i za granicą.
Uczelnia doskonali poziom badań wspierając inicjatorów dużych, specjalistycznych, interdyscyplinarnych programów badawczych, osoby występujące i otrzymujące granty naukowe, a także wprowadzając wewnętrzne granty uniwersyteckie.
Uniwersytet przystępuje do programów międzynarodowych, organizuje konferencje i inne wydarzenia umożliwiające specjalistom różnych dziedzin aktywną wymianę myśli i poglądów naukowych. W wyniku działalności naukowo-badawczej powstają liczne prace, publikacje, monografie naukowe, podręczniki, opracowania słownikowe i encyklopedyczne, materiały konferencyjne, poradniki zawodowe, skrypty dydaktyczne o zasięgu krajowym i międzynarodowym.