Stały Komitet Mediewistów Polskich, Instytut Historii UMCS, Instytut Historii KUL,  Fundacja UMCS (dofinansowanie MNiI)

II Kongres Mediewistów Polskich, Lublin 19-21 września 2005 r
Program obrad

19 WRZEŚNIA, PONIEDZIAŁEK

10.00: Otwarcie Kongresu (Aula UMCS, Wydział Prawa)

11.00

Sesja plenarna „Septem artes” w kształtowaniu kultury umysłowej w Polsce średniowiecznej (cz. I).
(Org.: T. Michałowska) –  Aula UMCS.

• Juliusz Domański, Od „ars grammatica” do gramatyki spekulatywnej.
• Mieczysław Markowski, Filozoficzna formacja uniwersytecka w Polsce średniowiecznej.
• Teresa Michałowska, „Ars dictaminis” w Polsce średniowiecznej (prolegomena).
• Krzysztof Ożóg, Zakres i metody nauczania „septem artes” na Wydziale Sztuk Akademii Krakowskiej.

14.00: obiad

14.45: Otwarcie wystawy Kościół w Polsce i Europie środkowej w ujęciu kartograficznym  – KUL, s. 142

15.15

Sekcja 1 „Septem artes” w kształtowaniu kultury umysłowej w Polsce średniowiecznej
 (cz. II) – UMCS, aula Humanistyki

• Elżbieta Witkowska-Zaręba, „Ars musica” jako przedmiot nauczania w obrębie „quadrivium”.
• Mieczysław Markowski, Krakowska szkoła międzynarodowego nauczania astronomii.
• Krzysztof Stopka, Zakres i program nauczania „septem artes” w szkołach katedralnych.
• Mieczysław Mejor, Kanon lektur i komentarze w polskich szkołach XIV-XV w.

Sekcja 2 Władza terytorialna i społeczeństwo w średniowieczu — na przykładzie państwa zakonu krzyżackiego w Prusach. (Org.: Roman Czaja) – KUL, s. 110

• Marian Dygo, Ideologia władzy zakonu krzyżackiego w Prusach.
• Roman Czaja, Geneza konfliktu mieszczaństwa i rycerstwa z zakonem krzyżackim w Prusach w pierwszej poł. XV w.
• Andrzej Radzimiński, Duchowieństwo państwa zakonu krzyżackiego w Prusach a władza terytorialna.
• Janusz Tandecki, Ludność miejska a zakon krzyżacki w Prusach.
• Sławomir Jóźwiak, Polityka zakonu krzyżackiego wobec rycerstwa w XIII-XV w.
• Wiesław Długokęcki, Polityka zakonu krzyżackiego wobec ludności chłopskiej XIII-XV w.

Sekcja 3 Historia jako „rzeczywistość przedstawiona” i jako „rzeczywistość odgrywana”. (Org.: Jacek Banaszkiewicz) – UMCS, s. 112.

• Andrzej Pleszczyński, Bolesława Chrobrego z Henrykiem II rozmowy bez słów. Monarsze gesty i zachowania zrytualizowane w kontaktach Piastów z dynastami Rzeszy.
• Robert Bubczyk, „Rex ludens ad tabulam” – gry na szachownicy a rzeczywistość (przykłady fabuł kultury rycerskiej).
• Przemysław Tyszka, Właściwości natury kobiecej a odpowiedzialność prawna niewiast – przykłady z „leges barbarorum”.
• Michał Tomaszek, Uczynki miłosierdzia dwu Matyld z dynastii Ludolfingów (Matyldy żony Henryka I oraz Matyldy żony palatyna Ezzona) (komunikat).
• Agnieszka Kuźmiuk-Ciekanowska, Mnich Krystian i trzej najwięksi bohaterowie historii czeskiej (Przemysł, Borzywoj, Wacław) (komunikat).
• Joanna Sobiesiak, Kto i jak zabił św. Wacława? Świadectwo źródeł X w. (komunikat).
• Robert Malinowski, Stadice – wieś rodzinna Przemysła-Oracza w XIV- wiecznej tradycji kulturalno-politycznej (komunikat).

Sekcja 4 Źródła podstawą warsztatu mediewisty. (Org.: Barbara Trelińska) – UMCS, s. -105.

• Krzysztof Bracha, Polskie kolekcje kaznodziejskie późnego średniowiecza.
• Aleksandra Jaworska, Średniowieczne źródła ikonograficzne.
• Henryk Wąsowicz, Kalendariografia średniowieczna.
• Wojciech Drelicharz, Nowsze kierunki badań nad dziejopisarstwem polskim.
• Barbara Trelińska, Epigrafika średniowieczna.
• Paweł Kras, Źródła do dziejów średniowiecznej herezji i inkwizycji.

Ok. 20.30: spotkanie towarzyskie uczestników kongresu
Klub Hades, ul. Peowiaków 12 (piwnice Centrum Kultury, wejście od strony parkingu podziemnego)

20 WRZEŚNIA, WTOREK

9.00

Sesja B Źródła historyczne wydobywane z ziemi. (Org.: Lech Leciejewicz, Stanisław Suchodolski) – UMCS, s. – 105.

• Marian Rębkowski, Czy archeolog (współ)odczytuje historię? Uwagi o znaczeniu źródeł archeologicznych.
• Stanisław Suchodolski, Moneta źródłem wszechstronnym: materialnym, pisanym i ikonograficznym.
• Daniel Makowiecki, Co mówią źródła archeozoologiczne o pożywieniu i gospodarce zwierzętami w średniowieczu?
• Maria Lityńska-Zając, Dorota Nalepka,  Średniowieczny świat roślin i pożywienie w świetle źródeł paleobotanicznych.
• Tomasz Kozłowski, Obraz średniowiecznych populacji ludzkich z terenu Polski w świetle badań antropologii fizycznej.

Sesja C Pogranicza w średniowieczu – rola kulturowa i możliwości badawcze (cz. I). (Org.: Ryszard Szczygieł i Przemysław Urbańczyk) – UMCS, aula Humanistyki

• Iwona Kabzinska, Człowiek na pograniczu kulturowym.
• Władysław Duczko, Katarzyna Skrzyńska, Pogranicze widziane oczami archeologów.
• Jan Tyszkiewicz, Pogranicza i granice w średniowiecznej Europie Słowiańskiej. Problemy, metody, ustalenia.
• Antoni Barciak, Kształtowanie się granicy śląsko-morawskiej w średniowieczu.
• Grzegorz Jawor, Zmiany polsko-ruskiej granicy etnicznej w późnym średniowieczu na przykładzie międzyrzecza Wisły i Bugu.

Referaty indywidualne (a) – UMCS – s. 321

• Ewa Łużyniecka, Znaczenie współczesnych badań architektonicznych w kształtowaniu obrazu budownictwa średniowiecznego.
• Małgorzata Doroz-Turek, Badania średniowiecznej architektury zakonu kanoników regularnych św. Augustyna na Śląsku.
• Monika Jędrusik, Badania średniowiecznej architektury zakonu franciszkanów na Śląsku.
• Anna Kricka, Rozrywki rycerstwa w XIII wieku na podstawie powieści Jean’a Renart’a.
• Ryszard Grzesik,  Czy list Paschalisa II do nieznanego arcybiskupa może służyć jako źródło do kontaktów polsko-węgierskich?
• Marian Zwiercan, Nowe spojrzenie na komentarz Jana z Dąbrówki do „Kroniki” mistrza Wincentego.

Referaty indywidualne (b) – UMCS, s. 301

• Małgorzata Mokosa, De rebus a se gestis Geralda de Barri – przykład średniowiecznej autobiografii.
• Witold Wójtowicz, Problem anonimowości tzw. Galla Anonima.
• Edward Skibiński, Kim był Popiel?
• Wanda Amarantidou, Postać Karola Wielkiego w „Chronicon universale” Frutolfa z Michelsbergu.
• Jakub Skomiał, Świat islamu w średniowiecznych kronikach polskich.
• Jacek Soszyński , Ideologia cesarska w kolońskiej kronice uniwersalnej z pocz. XIV w.

Referaty indywidualne (c) – KUL, Lektorium I (s. 20)

• Jacek Dębicki, Ikonografia szafy Ołtarza Mariackiego w Krakowie w świetle krakowskiej teologii XV stulecia.
• Monika Nowocińska, Maria Poksińska, Średniowieczne graffiti.
• Marcin Walkowiak,  Dwa ciała króla Władysława Jagiełły. Wyobrażenia monarchy w kaplicy św. Trójcy w Lublinie w świetle teologii politycznej średniowiecza.
• Jerzy Żmudziński, Relikwiarz św. Błażeja fundacji króla Czech i Polski Wacława III z 1306 r. w zbiorach hiszpańskich. Z badań nad wczesnogotyckim złotnictwem w Polsce.
• Justyna Olszewska - Świetlik, Technika i technologia śląskiego warsztatu malarskiego tzw. Mistrza lat 1486/87.
• Kamil Kopania, Kilka uwag na temat panoramy pasyjnej z kościoła św. Jakuba w Toruniu.

Referaty indywidualne (c1) – KUL, Lektorium II (s. 28)

• Jowita Patyra, Narracja w malarstwie późnego gotyku. Wybrane zagadnienia badawcze
• Seweryn Kuter, Zaślubiny i uczty w ikonografii sztuki XV w. według tradycji Starego i Nowego Testamentu
• Gabriela Głodzik, Golgota – miejsce realne, miejsce wyobrażone. Prezentacja sposobu przedstawiania Golgoty na wybranych przykładach malarstwa tablicowego 2 połowy XIV-początku XVI w. w Polsce.
• Monika Janiszewska, Poznański złotnik Mikołaj Auerhan i jego oeuvre.

13.00: obiad

14.00

Sekcja 5 Pogranicza w średniowieczu – rola kulturowa i możliwości badawcze (cz. II) – UMCS, aula Humanistyki

• Jerzy Rajman, Rola cystersów w zagospodarowaniu terenów pogranicznych w średniowiecznej Europie.
• Anna Sochacka, Ziemia lubelska pomostem migracji szlachty polskiej na Ruś w późnym średniowieczu.
• Andrzej Janeczek, Wieloetniczność społeczności miejskich na Rusi Czerwonej w XIV-XV w.

Sekcja 6 Edycje i lektury. O najnowszych badaniach nad literaturą polskiego średniowiecza. (Org.: Roman Mazurkiewicz) – KUL, s. 242.

• Roman Mazurkiewicz, Mediewistyka literacka A.D. 2005.
• Wiesław Wydra, O piśmiennictwie w języku polskim przed wiekiem XV.
• Antoni Czyż, Bogurodzica na tle liryki wczesnego średniowiecza w Polsce.
• Paweł Stępień, „Kazania świętokrzyskie” w świetle źródeł — nowe ustalenia i nowe pytania.
• Wacław Twardzik, Dlaczego konieczne było nowe wydanie „Rozmyślania przemyskiego”?
• Tomasz Mika, Historycznojęzykowe zagadki „Rozmyślania przemyskiego”.

Sekcja 7  Mediewistyka polska w XX w. jako intelektualny wytwór epoki. (Org.: Stefan Kwiatkowski) – UMCS, s. -105.

• Wojciech Iwańczak, Między Europą i Azją. Sąsiedzi Polski w świetle mediewistyki XX w.
• Wojciech Piasek, Antropologizowanie historii.. Wokół koncepcji feudalizmu w polskiej mediewistyce po II wojnie światowej.
• Przemysław Wiszewski, W stronę prawdy. Czego poszukiwała XX-wieczna mediewistyka polska?
• Stefan Kwiatkowski, Modernizm historiograficzny jako metoda wyjaśniająca w praktyce badawczej polskich mediewistów w XX w.
• Andrzej Dąbrówka, Refleksja nad sposobami pisania polskich historii literatury.

Sekcja 8 Samotność średniowiecznych Rzymian. Bizancjum i Bałkany wobec Turków Osmańskich
 (Org.: Małgorzata Dąbrowska) – UMCS, s. 112.

• Małgorzata Dąbrowska, Karuzela historii. Bizancjum Paleologów jako wasal Osmanów i ich zwierzchnik.
• Ilona Czamańska, Krzyżowcy czy turkofile? Państwa bałkańskie wobec ekspansji tureckiej w XIV-XV w.
• Maciej Salamon, Kościoły prawosławne w dobie ekspansji osmańskiej ( poł. XIV - pol. XV w.).
• Stanisław Sroka, Spojrzenie na Bizancjum spod krzaczastych brwi Zygmunta Luksemburskiego.  Wegry a zagrożenie tureckie.
• Refleksja końcowa w stylu Villona: " Gdzie jest ów Konstantynopola o złotej garści cysorz zbożny..."

Sekcja 9 Bogowie i ich ludy. Religie pogańskie a procesy tworzenia się  tożsamości kulturowej, etnicznej, plemiennej i narodowej w średniowieczu (Org.: Leszek Słupecki) – KUL, s. 110.

• A.Gillmeister, Religia pogańska jako czynnik kształtujący więzi społeczne w starożytności.
  Mariusz Rosik, „Cudzy bogowie” w Biblii.
• Leszek Słupecki, Forn sid. Pogaństwo jako sposób życia dawnych Islandczyków.
• Christian Lubke, Pogańscy Słowianie - chrześcijańscy Niemcy? Tożsamości mieszkańców Połabszczyzny w VIII-XII w.
• Piotr Boroń , Pogańskie motywy w ceremoniach społecznych dawnych Słowian.

KUL, s. 142 (wystawa kartograficzna)

Zbigniew Piłat, Geografia historyczna w badaniach nad dziejami Kościoła w Polsce i w Europie środkowej

Referaty indywidualne (d) – UMCS, s. 321.

• Artur Boguszewicz, Zamki w procesie budowy władztwa terytorialnego Piastów śląskich w 2 poł. XIII i XI wieku.
• Kazimierz Pospieszny, Krystalizacja typu krzyżackiego zamku konwentualnego w Prusach jako problem interdyscyplinarny.
• Maria Poksińska, Interdyscyplinarne badania zabytków architektury na przykładzie Zamku Wysokiego w Malborku.
• Małgorzata Chorowska, Rozplanowanie lokacyjne Świdnicy w świetle źródeł (architektoniczno-archeologicznych i podatkowych) a działalność piwowarska mieszczan.
• Henryk Ruciński, Formy osadnictwa na Orawie do początków XVII wieku.
• Tomasz Ratajczak, Architektoniczna tradycja średniowiecza w nowożytnej rezydencji Zygmunta I na Wawelu.

Referaty indywidualne (e) – UMCS, s. 301.

• Tadeusz Poklewski-Koziełł, Od plądrowania do replantacji. Przemiana świadomości użytkowania lasu w średniowiecznej Polsce.
• Leszek Wojciechowski, Przyrodnicze wzorce dla społeczeństwa ludzkiego w tradycji średniowiecznej.
• Monika Jankiewicz-Brzostowska, Podróż morska jako wyprawa w odmienną rzeczywistość.
• Krzysztof Guzikowski, Kształtowanie się elity dworskiej księstwa szczecińskiego w XIII – XIV w.
• Dariusz Wybranowski, Główne linie rozwojowe rycerstwa Pomorza Zachodniego do schyłku XIII wieku.
• Marek Radoch, Finansowe wspieranie chorych przez wielkich mistrzów krzyżackich w latach 1399-1409 (w świetle księgi podskarbiego malborskiego).

Referaty indywidualne (f) – KUL, Lektorium I (s.20).

• Paweł Freus, Ikonografia Wniebowzięcia Marii na Śląsku w średniowieczu.
• Artur Andrzejuk, „Renesans ottoński” w Polsce na przykładzie Modlitewnika Gertrudy Mieszkówny.
• Arkadiusz Adamczuk, Miniatury w kodeksach prawniczych jako ilustracja złożonych problemów prawa w średniowieczu.
• Joanna Frońska, Prawo i obraz. Ilustracje marginesowe w średniowiecznych libri legales.
• Stanisław Prędota, Rękopisy średnioniderlandzkie w bibliotekach polskich.
• Maciej Maciejowski, Źródła czeskiej orientacji biskupów metropolii gnieźnieńskiej u schyłku rozbicia dzielnicowego.

Referaty indywidualne (g) – KUL, Lektorium II (s.28).

• Małgorzata Kowalewska, Teologia dziejów i antropologia Hildegardy z Bingen.
• Stanisław Bafia, Jan z Głogowa (ok. 1445-1507) i jego pogląd na filozofię.
• Wojciech Polak, Prawo kanoniczne a początki kultury pisma w Polsce.
• Agnieszka Gut, Kanclerze książąt wschodniopomorskich z dynastii Sobiesławowiców.
• Piotr Bering, O pożytkach z literackiego czytania źródeł historycznych.

21 WRZEŚNIA, ŚRODA

godz. 9.00  (obrady wszystkich sekcji toczą się cały dzień z przerwą obiadową 13.00-14.30)

Sekcja 10 „Europeizacja”? Pytanie o przełom w życiu wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny (ze szczególnym uwzględnieniem Zachodniej)  i modele jego interpretacji. (Org.: Stanisław Rosik) – UMCS, aula Humanistyki

• Henryk Samsonowicz, Zagajenie: mediewistyka wobec problemu „europeizacji”.
• Lech Leciejewicz, Przełom cywilizacyjny w świecie słowiańskim we wczesnym średniowieczu.
• Jerzy Strzelczyk, Słowiańszczyzna w kontekście pojęć Europa i Christianitas (VI-XIII w.).
• Stanisław Bylina, Długie trwanie przedchrześcijańskich wyobrażeń o świecie, człowieku i zaświatach w świadomości schrystianizowanej Słowiańszczyzny.
• Wojciech Mrozowicz, Początki kultury pisma na Słowiańszczyźnie Zachodniej.
• Marcin Pauk, Recepcja nowych wzorców życia społecznego na Słowiańszczyźnie w dobie kolonizacji na prawie niemieckim.

Sekcja 11 Archeologia historyczna (Org.: Leszek Kajzer) – UMCS, s. -105

• Jadwiga Chudziakowa, Stan i potrzeby badań terenowych nad zespołami klasztornymi.
• Hanna. Kóčka-Krenz, Palatia wczesnopiastowskie.
• Jerzy Piekalski, Miasta  pomiędzy wczesnym a późnym średniowieczem. 
• Krzysztof  Wachowski, Śląsk pomiędzy Pragą a Krakowem..
• Stanisław Kołodziejski,  Fundacje architektoniczne i budowlane możnowładztwa małopolskiego w średniowieczu.
• Marek Konopka, Interdyscyplinarność badań — początek czy koniec?
• Leszek Kajzer, Problematyka badawcza zamków w Polsce.
• Adam Żurek, Katedry i kolegiaty. Stan i perspektywy badań.

Sekcja 12  Problematyka historii sztuki polskiej u progu XXI w. Przegląd aktualnie prowadzonych badań. (Org.: Kinga Szczepkowska-Naliwajek) – KUL, s. 242

• Jerzy Gadomski, Jan Wielki, malarz krakowski z drugiej połowy wieku XV.
• Romuald Kaczmarek, Italianizm w rzeźbie gotyckiej Europy transalpejskiej – między Italią a Francją..
• Marek Walczak, Problemy badawcze XIV wiecznej rzeźby architektonicznej w Małopolsce.
• Monika Jakubek-Raczkowska, Piękna Madonna gdańska i jej rzeczywiste znaczenie w rzeźbie gdańskiej 1 poł. XV w.
• Wojciech Walanus, Perspektywy badań nad średniowiecznymi retabulami szafowymi z terenów Małopolski.
• Wojciech Marcinkowski, Paweł Pencakowski, Krucyfiksy późnogotyckie dawnej diecezji krakowskiej (ok. 1460-1520).Założenia metodologiczne projektu badawczego.
• Adam Soćko, Gotyckie empory nadzakrystyjne, czyli rzecz o sposobie manifestacji władzy w przestrzeni kościoła..
• Urszula Mazurczak, Ciało – cielesność człowieka w sakralnej sztuce średniowiecznej. Nauka Kościoła a artystyczna „praxis”.
• Dariusz Tabor, Idea Paschy w sztuce średniowiecznej: zarys problematyki.
• Grażyna Jurkowlaniec, Maniera vetus – maniera graece – maniera devota. Kryteria wartościowania i niejednoznaczność ocen sztuki średniowiecznej w czasach nowych.

Sekcja 13 Od fundacji do implantacji, czyli jak powstawał średniowieczny klasztor. (Organizator: Marek Derwich) – KUL, s. 110.

• Marek Derwich, Od fundacji do implantacji w średniowiecznym monastycyzmie europejskim.
• Maciej Zdanek, Proces implantacji średniowiecznych małopolskich opactw cysterskich.
• Anna Pobóg-Lenartowicz, Proces implantacji średniowiecznych klasztoru kanoników regularnych na Śląsku.
• Dariusz Karczewski, Fundacja i implantacja klasztoru franciszkańskieg.o
• Robert Heś, Fundacja i implantacja średniowiecznej komandorii joannickiej na Śląsku.
• Dariusz Misiejuk, Fundacja i implantacja klasztoru premonstratensów na Ołbinie we Wrocławiu.

Referaty indywidualne (h) – UMCS, do 13.00, s. 321.

• Marta Łykowska, Obrazowanie jako sposób wyrażenia niewysłowionego w pismach mistycznych Julianny z Norwich.
• Elżbieta Jung, Inspiracje Galileusza. Nauka fizyki w wieku XIV.
• Krystyna Krauze-Błachowicz, Spór o przedmiot gramatyki w dziejach gramatyki spekulatywnej.
• Tomasz Tiuryn, Boecjusz i realizm umiarkowany w ramach sporu o uniwersalia. 
• Krzysztof Bochenek, Motyw człowieka jako Imago Dei w polskiej filozofii średniowiecznej.

Referaty indywidualne (i) – UMCS, do 16.00, s. 301.

• Idzi Panic, Usque ad fluvium Chron. Wokół dyskusji na temat lokalizacji Wielkich Moraw.
• Zbigniew Pianowski, Kraków w okresie pierwszej monarchii piastowskiej – metropolia Sclavinii?
• Aleksander Paroń, Między trudnym sąsiedztwem a współpracą. Relacje polityczne
• Bizancjum i Pieczyngów w pierwszej połowie X w.
• Marcin Wołoszyn, Pogranicze polsko-ruskie w IX – XIII w. Nowe źródła, nowe spojrzenie.
• Rafał Kubicki, Fundacja i implantacja klasztoru dominikańskiego na przykładzie państwa zakonu krzyżackiego w Prusach.
• Małgorzata i Mirosław Andrałojć, Bulla Bolesława księcia Polski
• Sławomir Górzyński, Między orłem śląskim, a niemieckim.

Referaty indywidualne (j) – KUL, do 16.00

• Jan Okoń, Św. Stanisław a król Bolesław w nauczaniu Karola Wojtyły – Jana Pawła II.
• Magdalena Sakowska, Mit Matki Narodu w podaniach kronikarskich (Wanda, Libusza i in.).
• Danuta Zydorek, Dzieło Janka z Czarnkowa. Stan badań. 
• Justyna Łukaszewska, Obraz wizji, czyli o Scivias Hildegardy z Bingen.
• Barbara Kowalik, Paradoksy współczesnego mediewalizmu.
• Wojciech Mischke, Pomiędzy kontynuacją a symultanizmem, czyli międzynarodowy bałagan terminologiczny.
• Jacek Maj, Bizancjum Józefa Kremera.
• Eligiusz Podolan, Spór nad formą feudalizmu rosyjskiego w historiografii rosyjskiej II połowy XIX wieku.

17.00 (Aula KUL) Zamknięcie Kongresu